Bại Não (Cerebral Palsy)- Rối Loạn Đi Kèm Của Chứng Tự Kỷ
Bại não ở trẻ tự kỷ là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự can thiệp sớm và toàn diện. Việc chẩn đoán chính xác và kịp thời là chìa khóa để cải thiện chức năng vận động và chất lượng cuộc sống. Miwako sẽ mang đến những kiến thức hữu ích về cách nhận biết, các phương pháp trị liệu và hỗ trợ cá nhân hóa, giúp trẻ phát triển tối ưu.
Bại não là một thách thức lớn đối với sự phát triển của trẻ. Bại não ảnh hưởng đến khả năng vận động và tư thế, gây ra bởi tổn thương não. Bài viết nàyKhái niệm về bại não
Bại não (Cerebral Palsy – CP) là một nhóm các rối loạn ảnh hưởng đến khả năng vận động, duy trì tư thế và sự phối hợp vận động. Nó gây ra bởi tổn thương não xảy ra trước, trong hoặc sau khi sinh. Trẻ em mắc chứng tự kỷ có nguy cơ mắc chứng bại não cao hơn so với trẻ em khác. Bại não được phân loại dựa trên các loại rối loạn vận động liên quan. Có bốn loại bại não chính, một số tài liệu phân loại liệt nhược cơ là loại thứ năm: Liệt co cứng là loại phổ biến nhất ở trẻ em tự kỷ mắc chứng bại não. Mức độ nghiêm trọng của bại não được đánh giá dựa trên các hệ thống phân loại khác nhau, bao gồm:
Các dạng bại não
Loại bại não
Rối loạn vận động
Triệu chứng thường gặp
Tỷ lệ mắc
Liệt co cứng (Spastic CP)
Cơ bắp cứng, vận động khó khăn
Cử động giật cục, cường điệu, co cứng cơ
77% 3
Liệt thất điều (Ataxic CP)
Mất cân bằng và phối hợp
Cử động run rẩy, khó khăn với kỹ năng vận động tinh
2.4% 3
Liệt động kinh (Athetoid/Dyskinetic CP)
Cử động không chủ ý
Vặn vẹo, quằn quại, khó khăn khi nói và nuốt
2.6% 3
Liệt nhược cơ (Hypotonic CP)
Cơ yếu, lỏng lẻo
Gặp khó khăn trong việc kiểm soát đầu và cổ
2.6% 3
Liệt hỗn hợp (Mixed CP)
Kết hợp nhiều loại
Kết hợp các triệu chứng của nhiều loại Bại não khác nhau
15.4% 3
Mức độ nghiêm trọng của bại não
Tỷ lệ mắc bại não ở trẻ em tự kỷ
Trẻ em mắc chứng tự kỷ có nguy cơ mắc chứng Bại não cao hơn so với trẻ em khác. Theo một nghiên cứu quy mô lớn, khoảng 6% trẻ em mắc CP cũng mắc chứng tự kỷ, cao hơn tỷ lệ mắc chứng tự kỷ trong dân số nói chung. Một nghiên cứu khác cho thấy tỷ lệ mắc chứng tự kỷ ở trẻ em CP là 6,9% và 18,4% ở trẻ em CP không co cứng. Mối liên hệ này đặc biệt đáng chú ý ở trẻ em CP không co cứng, đặc biệt là dạng nhược cơ. Điều thú vị là, trẻ em mắc CP và rối loạn động kinh có tỷ lệ mắc chứng tự kỷ cao hơn đáng kể, lên tới 41%.
Mặc dù bại não không trực tiếp làm tăng nguy cơ mắc chứng tự kỷ, nhưng sự xuất hiện đồng thời của cả hai có thể là do các yếu tố nguy cơ chung hoặc nguyên nhân tiềm ẩn ảnh hưởng đến cả hai tình trạng. Một số khả năng bao gồm:
- Yếu tố di truyền: Một số gen có thể làm tăng nguy cơ mắc cả bại não và tự kỷ.
- Tổn thương não: Một số loại tổn thương não có thể dẫn đến cả bại não và tự kỷ.
- Các yếu tố môi trường: Tiếp xúc với một số chất độc hại trong quá trình mang thai có thể làm tăng nguy cơ mắc cả bại não và tự kỷ.
Ngoài ra, ADHD cũng phổ biến hơn ở trẻ em mắc chứng bại não, với tỷ lệ mắc cao hơn cả chứng tự kỷ. Điều này cho thấy mối liên hệ phức tạp giữa các rối loạn phát triển thần kinh này.
Triệu chứng và dấu hiệu của bại não ở trẻ em tự kỷ
Nhận biết chứng tự kỷ ở trẻ em mắc CP có thể khó khăn vì các triệu chứng của các tình trạng cùng tồn tại này có thể che lấp lẫn nhau. Cả chứng tự kỷ và bại não đều có thể ảnh hưởng đến giao tiếp, hành vi và việc đạt được các mốc phát triển. Trẻ em có thể gặp khó khăn về ngôn ngữ và nhạy cảm với giác quan. Các dấu hiệu ban đầu của mỗi tình trạng thường pha trộn, khiến việc chẩn đoán và điều trị trở nên phức tạp.
Dưới đây là một số triệu chứng và dấu hiệu thường gặp của bại não ở trẻ em tự kỷ:
- Triệu chứng vận động:
- Đi lại bất thường, dáng đi khập khiễng.
- Các cử động không kiểm soát được.
- Tư thế kém.
- Cơ bắp co cứng hoặc yếu ớt bất thường.
- Khó khăn trong việc nói, nhai hoặc nuốt.
- Kém cân bằng và phối hợp.
- Triệu chứng giao tiếp và tương tác xã hội:
- Ít giao tiếp bằng mắt.
- Hạn chế hoặc không có biểu cảm trên khuôn mặt.
- Khó khăn trong tương tác xã hội hoặc thiếu quan tâm đến việc tương tác với người khác.
- Chậm nói hoặc khiếm khuyết về ngôn ngữ.
- Khó khăn trong việc hiểu các tình huống xã hội và ngôn ngữ cơ thể.
- Bùng phát cảm xúc không kiểm soát.
- Triệu chứng hành vi:
- Các hành vi lặp đi lặp lại hoặc ám ảnh.
- Nhạy cảm với các kích thích giác quan, chẳng hạn như mùi vị, mùi, kết cấu hoặc âm thanh.
- Bị khó chịu bởi những thay đổi trong thói quen.
- Tập trung quá mức vào một nhóm sở thích hạn chế.
Chẩn đoán bại não ở trẻ tự kỷ
Việc chẩn đoán chứng tự kỷ ở trẻ em mắc CP phức tạp hơn. Nhiều xét nghiệm chẩn đoán tiêu chuẩn cho chứng tự kỷ có thể không phù hợp với trẻ em mắc chứng bại não. Ví dụ, vì nhiều trẻ em mắc CP gặp khó khăn với các khía cạnh vận động của lời nói, nên các phương pháp thông thường để đánh giá khả năng giao tiếp bằng lời nói của trẻ có thể không phù hợp.
Chẩn đoán bại não và tự kỷ thường dựa trên các đánh giá sau :
- Đối với CP: Khám sức khỏe, chụp ảnh não (MRI hoặc CT scan), đánh giá chức năng vận động và đánh giá các cử động chung (General Movements Assessment).
- Đối với tự kỷ: Đánh giá phát triển, đánh giá hành vi và kiểm tra tương tác xã hội.
Khi nghi ngờ cả CP và tự kỷ, cần có sự đánh giá toàn diện của các chuyên gia, như bác sĩ thần kinh, nhà trị liệu ngôn ngữ, nhà trị liệu nghề nghiệp, để đảm bảo chẩn đoán chính xác. Cha mẹ cần nhấn mạnh việc thực hiện tất cả các xét nghiệm có sẵn (MRI, xét nghiệm máu, đánh giá và kiểm tra) và lý tưởng nhất là một nhóm đa ngành nên hỗ trợ để đảm bảo trẻ được chẩn đoán chính xác và trẻ được điều trị sớm, hiệu quả và phù hợp.
Điều trị và can thiệp cho bại não ở trẻ em tự kỷ
Không có cách chữa khỏi cho cả chứng bại não và chứng tự kỷ. Tuy nhiên, có nhiều phương pháp điều trị và can thiệp có thể giúp trẻ em mắc cả hai tình trạng này cải thiện chức năng vận động, kỹ năng giao tiếp và chất lượng cuộc sống.
Một số phương pháp điều trị và can thiệp phổ biến bao gồm:
- Vật lý trị liệu: Nhằm mục đích tăng cường sự cân bằng, khả năng vận động và phối hợp cơ bắp, liệu pháp này là chìa khóa để trẻ em CP cải thiện các kỹ năng vận động và chức năng thể chất tổng thể.
- Trị liệu ngôn ngữ: Cải thiện khả năng nói, tương tác xã hội và các thách thức về ăn uống hoặc nuốt do CP gây ra.
- Trị liệu nghề nghiệp: Giúp trẻ em quản lý các công việc hàng ngày như mặc quần áo, ăn uống và sử dụng các chiến lược thân thiện với giác quan để giảm thiểu sự nhạy cảm.
- Can thiệp hành vi: Cải thiện các kỹ năng xã hội và hành vi.
- Thuốc: Thuốc giãn cơ hoặc thuốc chống co giật được sử dụng để kiểm soát co cứng cơ, co giật và đau.
- Thiết bị chỉnh hình: Nẹp, thanh nẹp hoặc khung tập đi có thể hỗ trợ và cải thiện khả năng vận động.
- Dịch vụ can thiệp sớm: Có thể giúp trẻ từ khi sinh ra đến 36 tháng tuổi học các kỹ năng mới, cho dù trẻ mới được xác định có chậm phát triển vận động và di chuyển hay đã được chẩn đoán CP. Các dịch vụ can thiệp sớm có thể bắt đầu ngay cả trước khi chẩn đoán CP được thực hiện. Tùy thuộc vào nhu cầu của trẻ, các dịch vụ can thiệp sớm có thể bao gồm:
- Đào tạo gia đình, tư vấn và thăm nhà;
- Trị liệu nghề nghiệp, vật lý trị liệu hoặc trị liệu ngôn ngữ;
- Dịch vụ mất thính lực;
- Sức khỏe, dinh dưỡng, công tác xã hội và hỗ trợ phối hợp dịch vụ;
- Thiết bị và dịch vụ công nghệ hỗ trợ
- Vận chuyển.
Điều quan trọng cần lưu ý là trẻ em mắc cả bại não và tự kỷ thường yêu cầu kế hoạch điều trị cá nhân hóa để giải quyết các nhu cầu cụ thể của chúng.
Các yếu tố nguy cơ và nguyên nhân gây bại não ở trẻ em tự kỷ
Nguyên nhân chính gây ra CP là tổn thương não của thai nhi hoặc trẻ sơ sinh. Mặc dù nguyên nhân chính xác gây tổn thương não có thể khó xác định, nhưng một số yếu tố có liên quan đến nguyên nhân gây bại não.Các yếu tố nguy cơ phổ biến của chứng bại não bao gồm :
- Nhiễm trùng do vi khuẩn và vi rút như viêm màng não.
- Chảy máu trong não (xuất huyết nội sọ).
- Tổn thương não do bệnh não chất trắng quanh não thất (PVL).
- Chấn thương đầu trong khi sinh hoặc trong vài năm đầu đời.
- Bệnh vàng da nhân (tổn thương não do bệnh vàng da nặng không được điều trị).
- Thiếu oxy lên não (ngạt thở) trước, trong hoặc sau khi sinh.
- Sinh non và nhẹ cân.
- Sinh đôi, sinh ba hoặc nhiều hơn.
- Tiếp xúc với thuốc hoặc rượu trước khi sinh.
Một số trường hợp bại não có thể là do sơ suất y tế trong quá trình sinh nở. Cha mẹ nên tìm kiếm lời khuyên pháp lý nếu họ nghi ngờ rằng sự sơ suất y tế đã góp phần vào tình trạng của con mình.
Một số yếu tố môi trường cũng có thể làm tăng nguy cơ trẻ mắc chứng tự kỷ. Các yếu tố này có thể tương tác với di truyền để góp phần vào sự phát triển của chứng tự kỷ. Các yếu tố môi trường chính bao gồm :
- Tuổi của cha mẹ cao (mẹ trên 35 tuổi và cha trên 40 tuổi).
- Tiếp xúc với hóa chất độc hại, như thuốc trừ sâu hoặc kim loại nặng.
- Cân nặng khi sinh thấp (nặng dưới 2,5 kg khi sinh).
- Các biến chứng thai kỳ, như thiếu oxy.
- Sinh non trước 26 tuần.
Tiên lượng và chất lượng cuộc sống của trẻ tự kỷ mắc bại não
Tuổi thọ của trẻ em mắc chứng bại não thường tương đương với những người không mắc bệnh. Tuy nhiên, tiên lượng và chất lượng cuộc sống của trẻ em tự kỷ mắc Bại não phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tình trạng và các vấn đề y tế cùng tồn tại. Trẻ em mắc chứng bại não nhẹ có thể có thời gian sống trung bình tương tự như dân số nói chung.
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến tiên lượng và chất lượng cuộc sống bao gồm:
- Mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng bại não.
- Mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng tự kỷ.
- Sự hiện diện của các tình trạng sức khỏe khác.
- Khả năng tiếp cận với các dịch vụ can thiệp sớm và liên tục.
- Sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè và cộng đồng.
Hệ thống hỗ trợ mạnh mẽ từ gia đình và cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện chất lượng cuộc sống cho trẻ em mắc chứng bại não và tự kỷ.
Kết luận
Bại não là một rối loạn vận động phổ biến ở trẻ em tự kỷ. Mối liên hệ giữa bại não và tự kỷ là một lĩnh vực cần nghiên cứu thêm để hiểu rõ hơn về sự tương tác phức tạp giữa hai tình trạng này. Việc chẩn đoán và điều trị sớm, bao gồm các dịch vụ can thiệp sớm và kế hoạch điều trị cá nhân hóa, có thể giúp cải thiện đáng kể chức năng vận động, kỹ năng giao tiếp và chất lượng cuộc sống của trẻ. Cha mẹ có con mắc chứng tự kỷ nên theo dõi các dấu hiệu của chứng bại não và tìm kiếm sự chăm sóc y tế nếu có bất kỳ mối quan tâm nào.
Đọc thêm:
” target=”_blank” rel=”noopener”>Loạn dưỡng cơ Duchenne – Rối loạn đi kèm chứng tự kỷ